Badanie wariografem na zlecenie adwokata lub radcy prawnego — przewodnik proceduralny

badanie wariografem na zlecenie adwokata lub radcy prawnego — przewodnik proceduralny

Pełnomocnicy procesowi coraz częściej rozważają zlecenie badania wariografem w celu wzmocnienia linii obrony lub dowodzenia w postępowaniu cywilnym. Skuteczne wykorzystanie opinii wymaga precyzyjnego rozumienia, w jakim trybie została sporządzona i jakie ma skutki procesowe.

Dwa tryby — opinia biegłego sądowego vs opinia prywatna

Opinia biegłego sądowego (art. 193 KPK lub art. 278 KPC)

Powołana przez sąd lub prokuratora na wniosek strony (lub z urzędu). Pełny status dowodu procesowego. Wymaga:

• postanowienia organu procesowego o powołaniu biegłego,
• zakreślenia pytań do biegłego,
• zgody osoby, która ma być badana (art. 199a KPK w postępowaniu karnym, wymóg autonomii woli w postępowaniu cywilnym),
• sporządzenia opinii zgodnie z art. 200 § 2 KPK lub analogicznymi przepisami KPC.

Opinia prywatna

Zlecona przez stronę (lub jej pełnomocnika) bezpośrednio ekspertowi, poza procesem sądowym. Ma status dokumentu prywatnego:

Art. 245 KPC. Dokument prywatny sporządzony w formie pisemnej albo elektronicznej stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie.

Opinia prywatna nie ma waloru opinii biegłego w rozumieniu art. 193 KPK ani art. 278 KPC. Może jednak być materiałem pomocniczym i podstawą do wniosku o powołanie biegłego przez sąd.

Kiedy pełnomocnik zleca opinię prywatną

1. Przed wszczęciem postępowania — by ocenić szanse procesowe klienta.
2. W trakcie postępowania — by uzasadnić wniosek o powołanie biegłego przez sąd.
3. W trybie obrony karnej — by przedstawić kontrargumenty do opinii biegłego sądowego.
4. W sprawach cywilnych — gdy badanie wariografem może wzmocnić wiarygodność klienta.

Obowiązki zawodowe adwokata i radcy prawnego

Tajemnica zawodowa

Art. 6 ust. 1 ustawy z 26 maja 1982 r. — Prawo o adwokaturze. Adwokat obowiązany jest zachować w tajemnicy wszystko, o czym dowiedział się w związku z udzielaniem pomocy prawnej.

Źródło: ustawa z dnia 26 maja 1982 r. — Prawo o adwokaturze (Dz.U. 1982 Nr 16 poz. 124 z późn. zm.).

Art. 3 ust. 3 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych. Radca prawny jest obowiązany zachować w tajemnicy wszystko, o czym dowiedział się w związku z udzieleniem pomocy prawnej.

Źródło: ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. 1982 Nr 19 poz. 145 z późn. zm.).

Zlecenie i wynik badania wariografem, jak każda inna informacja uzyskana w związku z udzielaniem pomocy prawnej, objęte są tajemnicą zawodową. Pełnomocnik nie może udostępnić ich stronom trzecim bez pisemnej zgody klienta.

Kodeksy etyki zawodowej

• Zbiór Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu (uchwała nr 52/2011 Naczelnej Rady Adwokackiej z 19 listopada 2011 r.).
• Kodeks Etyki Radcy Prawnego (uchwała nr 3/2014 Nadzwyczajnego Krajowego Zjazdu Radców Prawnych z 22 listopada 2014 r.).

Oba dokumenty zobowiązują pełnomocnika m.in. do należytej staranności, dochowania tajemnicy zawodowej oraz unikania konfliktu interesów.

Procedura zlecenia badania wariografem

1. Konsultacja z klientem — omówienie celu badania oraz ewentualnych ryzyk (wynik niekorzystny może osłabić pozycję klienta).
2. Pisemna zgoda klienta — zarówno na badanie, jak i na ujawnienie wyniku w postępowaniu.
3. Wybór eksperta — zweryfikowanego pod względem kwalifikacji i niezależnego od stron. Współpracujemy z wariografistami posiadającymi międzynarodowe kwalifikacje branżowe. Gdy opinia ma być dowodem sądowym, musi być osobno powołana decyzją sądu lub prokuratora w trybie art. 193 KPK lub art. 278 KPC.
4. Umowa z biegłym — określenie zakresu badania, pytań, formy raportu, wynagrodzenia.
5. Badanie — przeprowadzone zgodnie z metodologią standardów międzynarodowych.
6. Wykorzystanie wyniku — w zależności od jego treści: włączenie do akt sprawy lub zachowanie w tajemnicy.

Wniosek dowodowy — formułowanie

Gdy pełnomocnik występuje o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego wariografisty (przez sąd), wniosek powinien zawierać:

1. Określenie faktu dowodowego — co konkretnie ma być wykazane (art. 227 KPC lub art. 167 KPK).
2. Uzasadnienie potrzeby wiadomości specjalnych — dlaczego zwykłe metody nie wystarczają.
3. Dane osoby do zbadania — wraz z pisemną zgodą.
4. Wskazanie biegłego — ewentualnie z listy sądu okręgowego lub ad hoc.
5. Pytania do biegłego — sformułowane precyzyjnie.

Sąd może:

• dopuścić wniosek i powołać biegłego,
• oddalić wniosek (art. 170 KPK lub art. 235¹ KPC), uzasadniając decyzję,
• warunkowo dopuścić z zastrzeżeniami metodologicznymi.

Strategiczne rozważania

Ryzyko wyniku niekorzystnego

Badanie prywatne zlecone przez pełnomocnika, jeśli da wynik niekorzystny dla klienta, nie musi być ujawnione — dokument objęty jest tajemnicą adwokacką lub radcowską. Pełnomocnik powinien jednak otwarcie omówić z klientem to ryzyko przed zleceniem badania.

Weryfikacja opinii biegłego oskarżenia

W sprawach karnych obrona może zlecić konsultację eksperta (często nazywanego „konsultantem strony”) dla krytycznej oceny opinii biegłego sądowego, z którą się nie zgadza. Konsultacja nie jest opinią biegłego, ale może być podstawą do wniosku o powołanie innego biegłego w trybie art. 201 KPK.

Konfrontacja opinii

Gdy w sprawie pojawi się kilka opinii biegłych, sąd może (art. 201 KPK, art. 286 KPC) powołać tych samych biegłych ponownie lub zwołać konfrontację. Pełnomocnik ma prawo aktywnie uczestniczyć w tej fazie, zadając pytania.

Ograniczenia prawne i praktyczne

• Klient musi wyrazić świadomą, dobrowolną zgodę.
• Stan zdrowia klienta musi pozwalać na badanie.
• Badanie w postępowaniu karnym musi być zlecone w trybie art. 199a KPK — a zatem przez organ procesowy; opinia prywatna nie zastępuje opinii biegłego sądowego.
• Dokument opinii prywatnej nie stanowi samoistnego dowodu — wymaga wniosku dowodowego o powołanie biegłego przez sąd.

Koszty i rozliczenia

Opinia prywatna — koszt bezpośrednio pokrywa klient zgodnie z umową z biegłym. W razie wygrania sprawy strona może żądać zwrotu kosztów na podstawie art. 98 KPC (koszty procesu) — tylko jeśli dowód został włączony do akt sprawy i uznany za niezbędny do dochodzenia praw.

Opinia biegłego sądowego — koszt pokrywa zaliczkowo strona wnosząca o dowód, następnie sąd rozstrzyga o kosztach w wyroku.

Podsumowanie dla praktyków

1. Rozróżnij opinię prywatną od opinii biegłego sądowego — mają odmienną wartość procesową.
2. Zadbaj o pisemną zgodę klienta, ze świadomością ryzyk.
3. W postępowaniu karnym pamiętaj, że pełnowartościowy dowód wymaga trybu art. 199a KPK (biegły powołany przez sąd lub prokuratora).
4. Dokumentuj tajemnicę zawodową przy dokumentacji z badania.
5. Wniosek dowodowy formułuj precyzyjnie — fakt dowodowy, wiadomości specjalne, biegły, pytania.

Źródła

• Ustawa z 6 czerwca 1997 r. — Kodeks postępowania karnego (Dz.U. 1997 Nr 89 poz. 555 z późn. zm.). ISAP
• Ustawa z 17 listopada 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. 1964 Nr 43 poz. 296 z późn. zm.). ISAP
• Ustawa z 26 maja 1982 r. — Prawo o adwokaturze (Dz.U. 1982 Nr 16 poz. 124 z późn. zm.). ISAP
• Ustawa z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. 1982 Nr 19 poz. 145 z późn. zm.). ISAP
• Zbiór Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu (uchwała NRA nr 52/2011).
• Kodeks Etyki Radcy Prawnego (uchwała NKZRP z 22 XI 2014 r.).

Zobacz również

• Cennik badań — ile kosztuje?
• Jak działa wykrywacz kłamstw?
• FAQ — najczęstsze pytania
• Rodzaje badań wariografem