Zastosowania

Badanie wariografem w polskich służbach państwowych — stan prawny

20 marca 2026

Informacje o wykorzystywaniu badań wariograficznych w polskich służbach państwowych — Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Centralnym Biurze Antykorupcyjnym, Straży Granicznej — są w dużej mierze niejawne. Publicznie dostępne są jedynie podstawy ustawowe oraz ogólne ramy regulacji wewnętrznych. Poniższe zestawienie ogranicza się wyłącznie do faktów, które można zweryfikować w oficjalnych aktach prawnych.

Ramy ogólne — postępowanie karne

Jeśli badanie wariografem odbywa się w ramach postępowania karnego prowadzonego przez organy ścigania (Policję, prokuraturę, służby specjalne działające jako organ procesowy), podstawą prawną jest:

Art. 199a KPK. Stosowanie w czasie badania przez biegłego środków technicznych mających na celu kontrolę nieświadomych reakcji organizmu badanej osoby możliwe jest wyłącznie za jej zgodą. Przepisu art. 199 nie stosuje się.

Wariograf jest dopuszczalny wyłącznie za zgodą osoby badanej i prowadzony przez biegłego. Ten sam standard dotyczy każdej osoby — niezależnie od tego, czy czynność zleca Policja, CBŚP, CBA, ABW czy prokurator.

Jednocześnie art. 171 § 5 pkt 2 KPK zakazuje wykorzystania środków technicznych kontrolujących nieświadome reakcje „w związku z przesłuchaniem” — dlatego badanie wariografem jest zawsze osobną czynnością biegłego, a nie częścią przesłuchania.

Postępowanie sprawdzające — ustawa o ochronie informacji niejawnych

Postępowanie sprawdzające, prowadzone wobec kandydatów do dostępu do informacji niejawnych, regulują przepisy:

Ustawa z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych (Dz.U. 2010 Nr 182 poz. 1228 z późn. zm.).

Art. 24–26 tej ustawy określa cel i zakres postępowania sprawdzającego (zwykłego i poszerzonego). Art. 26 pkt 6 dopuszcza zobowiązanie osoby sprawdzanej do „poddania się specjalistycznym badaniom” — ale w kontekście ustawowym chodzi przede wszystkim o badania lekarskie, pozwalające ustalić wątpliwości opisane w art. 24 ust. 3 pkt 2 i 3 (choroby psychiczne, uzależnienia).

Ustawa nie wymienia wariografu jako standardowego elementu postępowania sprawdzającego. Szczegółowe procedury wewnętrzne służb (ABW, SKW, Policji) określają akty wykonawcze i zarządzenia wewnętrzne, których treść jest w przeważającej części niejawna.

Nabór kandydatów do służb — regulacje branżowe

Kwalifikacja kandydatów do poszczególnych służb odbywa się na podstawie odrębnych ustaw branżowych i rozporządzeń wykonawczych:

Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz.U. 1990 Nr 30 poz. 179 z późn. zm.) — art. 25 i nast.: postępowanie kwalifikacyjne.
Ustawa z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu (Dz.U. 2002 Nr 74 poz. 676 z późn. zm.) — przepisy o naborze funkcjonariuszy.
Ustawa z dnia 9 czerwca 2006 r. o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym (Dz.U. 2006 Nr 104 poz. 708 z późn. zm.).
Ustawa z dnia 9 czerwca 2006 r. o Służbie Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służbie Wywiadu Wojskowego (Dz.U. 2006 Nr 104 poz. 709 z późn. zm.).
Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz.U. 1990 Nr 78 poz. 462 z późn. zm.).

W tych ustawach i przepisach wykonawczych mowa jest o badaniach psychologicznych i psychofizjologicznych kandydatów. Wariograf bywa elementem tych badań, ale precyzyjny zakres reguluje prawo wewnętrzne danej służby, którego treść nie jest w pełni publicznie dostępna.

Czego nie wiemy na pewno

Nie są publicznie znane statystyki, jaki odsetek kandydatów poddawany jest badaniu wariograficznemu.
Nie są publicznie dostępne zarządzenia wewnętrzne ABW, SKW, CBA dotyczące procedur wariograficznych.
Nie są publicznie dostępne listy biegłych wariografistów współpracujących z poszczególnymi służbami.

Każde publikowane stwierdzenie o „systematycznym wykorzystaniu wariografu przez ABW, CBA czy Policję” bez odniesienia do konkretnego, weryfikowalnego źródła (rozporządzenia, ustawy, oficjalnego raportu rocznego) należy traktować z ostrożnością.

Podsumowanie

W postępowaniu karnym — wariograf wyłącznie za zgodą osoby badanej, na podstawie art. 199a KPK.
W postępowaniu sprawdzającym (ochrona informacji niejawnych) — ustawa nie wymaga wariografu; konkretne procedury wewnętrzne służb nie są publicznie ujawnione.
W postępowaniu kwalifikacyjnym kandydatów — ustawy o Policji, ABW, CBA, SKW/SWW, SG wymieniają badania psychologiczne; wariograf pojawia się w aktach wykonawczych.

Źródła

Ustawa z 6 czerwca 1997 r. — Kodeks postępowania karnego (Dz.U. 1997 Nr 89 poz. 555 z późn. zm.). ISAP
Ustawa z 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych (Dz.U. 2010 Nr 182 poz. 1228 z późn. zm.). ISAP
Ustawa z 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz.U. 1990 Nr 30 poz. 179 z późn. zm.). ISAP
Ustawa z 24 maja 2002 r. o ABW oraz AW (Dz.U. 2002 Nr 74 poz. 676 z późn. zm.). ISAP
Ustawa z 9 czerwca 2006 r. o CBA (Dz.U. 2006 Nr 104 poz. 708 z późn. zm.). ISAP
Ustawa z 9 czerwca 2006 r. o SKW oraz SWW (Dz.U. 2006 Nr 104 poz. 709 z późn. zm.). ISAP
Ustawa z 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz.U. 1990 Nr 78 poz. 462 z późn. zm.). ISAP