Wariograf w sektorze bankowym — co rzeczywiście dopuszcza polskie prawo

Wariograf w sektorze bankowym — co rzeczywiście dopuszcza polskie prawo

W internecie pojawiają się twierdzenia o „systematycznym wdrożeniu badań wariograficznych w polskich bankach” lub „wymaganiach Komisji Nadzoru Finansowego dotyczących wariografu”. Takie twierdzenia nie znajdują potwierdzenia w obowiązujących przepisach. Poniższe zestawienie przedstawia rzeczywisty stan prawny badania wariografem pracowników i kandydatów w sektorze bankowym.

Nadzór bankowy nie wymaga wariografu

Regulacje nadzorcze — ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz.U. 1997 Nr 140 poz. 939 z późn. zm.), ustawa z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym (Dz.U. 2006 Nr 157 poz. 1119 z późn. zm.), rekomendacje KNF (np. Rekomendacja M dotycząca zarządzania ryzykiem operacyjnym) — nie wymagają stosowania badania wariografem. Żadna z rekomendacji KNF publikowanych na stronie knf.gov.pl nie przewiduje wariografu jako elementu zarządzania ryzykiem operacyjnym ani procedury due diligence.

Regulacje unijne (CRR, CRD IV/V, MiFID II, dyrektywa AML 2015/849) również nie wymieniają badania wariografem jako wymaganej praktyki zarządzania ryzykiem.

Prawo pracy — ograniczenia fundamentalne

Kandydat ani pracownik banku nie może być zobowiązany do poddania się badaniu wariografem. Kluczowe przepisy:

Art. 22¹ᵃ § 2 KP. Brak zgody, o której mowa w § 1, lub jej wycofanie, nie może być podstawą niekorzystnego traktowania osoby ubiegającej się o zatrudnienie lub pracownika, a także nie może powodować wobec nich jakichkolwiek negatywnych konsekwencji, zwłaszcza nie może stanowić przyczyny uzasadniającej odmowę zatrudnienia, wypowiedzenie umowy o pracę lub jej rozwiązanie bez wypowiedzenia przez pracodawcę.

Art. 22¹ᵇ § 1 KP. Zgoda osoby ubiegającej się o zatrudnienie lub pracownika może stanowić podstawę przetwarzania przez pracodawcę danych osobowych, o których mowa w art. 9 ust. 1 rozporządzenia 2016/679, wyłącznie w przypadku, gdy przekazanie tych danych osobowych następuje z inicjatywy osoby ubiegającej się o zatrudnienie lub pracownika.

Źródło: ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. — Kodeks pracy (Dz.U. 1974 Nr 24 poz. 141 z późn. zm.).

badanie wariografem generuje dane biometryczne (art. 4 pkt 14 RODO) oraz dane dotyczące zdrowia — są to dane szczególnych kategorii z art. 9 ust. 1 RODO. Art. 22¹ᵇ § 1 KP wyraźnie stanowi, że ich przetwarzanie przez pracodawcę jest możliwe wyłącznie wtedy, gdy przekazanie następuje z inicjatywy pracownika — nie pracodawcy.

Skutkiem jest to, że bank nie może żądać badania wariografem kandydata ani pracownika, a odmowa udziału nie może skutkować żadnymi konsekwencjami.

Dochodzenia wewnętrzne — możliwości i ograniczenia

W przypadku wewnętrznego dochodzenia (np. podejrzenie kradzieży, wycieku danych, fraudu) bank ma następujące możliwości:

1. Zaproponować pracownikowi dobrowolne badanie wariografem. Pracownik ma prawo odmówić bez konsekwencji. Odmowa nie może stanowić podstawy rozwiązania umowy.
2. Zawiadomić organy ścigania o podejrzeniu przestępstwa (art. 286 KK — oszustwo, art. 296 KK — nadużycie zaufania w obrocie gospodarczym, art. 297 KK — oszustwo kredytowe). W postępowaniu karnym prokurator lub sąd może zarządzić badanie wariografem w trybie art. 199a KPK, za zgodą osoby.
3. Przeprowadzić audyt wewnętrzny metodami dozwolonymi: analiza logów, rozmowy, analiza dokumentacji, monitoring wizyjny zgodny z art. 22² KP.

Przestępstwa sektorowe, w których wariograf bywa stosowany

Art. 286 § 1 KK — oszustwo

Art. 286 § 1 KK. Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Art. 296 § 1 KK — nadużycie zaufania

Art. 296 § 1 KK. Kto, będąc obowiązany na podstawie przepisu ustawy, decyzji właściwego organu lub umowy do zajmowania się sprawami majątkowymi lub działalnością gospodarczą osoby fizycznej, prawnej albo jednostki organizacyjnej nie mającej osobowości prawnej, przez nadużycie udzielonych mu uprawnień lub niedopełnienie ciążącego na nim obowiązku, wyrządza jej znaczną szkodę majątkową, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Art. 297 § 1 KK — oszustwo kredytowe

Art. 297 § 1 KK. Kto, w celu uzyskania dla siebie lub kogo innego, od banku lub jednostki organizacyjnej prowadzącej podobną działalność gospodarczą na podstawie ustawy albo od organu lub instytucji dysponujących środkami publicznymi — kredytu, pożyczki pieniężnej, poręczenia, gwarancji, akredytywy, dotacji, subwencji, potwierdzenia przez bank zobowiązania (…), przedkłada podrobiony, przerobiony, poświadczający nieprawdę albo nierzetelny dokument albo nierzetelne, pisemne oświadczenie dotyczące okoliczności o istotnym znaczeniu dla uzyskania wymienionego wsparcia finansowego (…) podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Źródło: ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. — Kodeks karny (Dz.U. 1997 Nr 88 poz. 553 z późn. zm.).

W postępowaniach karnych o takie przestępstwa organ procesowy może powołać biegłego wariografistę w trybie art. 193 i 199a KPK — za zgodą osoby badanej.

Tajemnica bankowa

Art. 104 ust. 1 ustawy Prawo bankowe. Bank, osoby w nim zatrudnione oraz osoby, za których pośrednictwem bank wykonuje czynności bankowe, są obowiązane zachować tajemnicę bankową, która obejmuje wszystkie informacje dotyczące czynności bankowej, uzyskane w czasie negocjacji, w trakcie zawierania i realizacji umowy, na podstawie której bank tę czynność wykonuje.

Wyniki badania wariografem pracownika banku dotyczące spraw bankowych objęte są tajemnicą bankową i mogą być udostępnione tylko w sytuacjach przewidzianych w art. 105 i art. 106a Prawa bankowego.

Podsumowanie

1. Żadna regulacja nadzorcza (KNF, NBP, UE) nie wymaga stosowania wariografu w bankach.
2. Bank nie może żądać badania wariografem od kandydata lub pracownika — art. 22¹ᵃ i 22¹ᵇ KP.
3. W ramach dochodzenia wewnętrznego bank może zaproponować dobrowolne badanie; odmowa nie pociąga skutków.
4. W postępowaniu karnym o oszustwo (art. 286, 296, 297 KK) można zarządzić badanie na podstawie art. 199a KPK.
5. Wyniki objęte tajemnicą bankową (art. 104 Prawa bankowego).

Źródła

• Ustawa z 26 czerwca 1974 r. — Kodeks pracy (Dz.U. 1974 Nr 24 poz. 141 z późn. zm.). ISAP
• Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. — Prawo bankowe (Dz.U. 1997 Nr 140 poz. 939 z późn. zm.). ISAP
• Ustawa z 6 czerwca 1997 r. — Kodeks karny (Dz.U. 1997 Nr 88 poz. 553 z późn. zm.). ISAP
• Ustawa z 6 czerwca 1997 r. — Kodeks postępowania karnego (Dz.U. 1997 Nr 89 poz. 555 z późn. zm.). ISAP
• Rozporządzenie 2016/679 (RODO) — Dz.U.UE.L. 2016, Nr 119, str. 1. EUR-Lex
• Komisja Nadzoru Finansowego — rekomendacje i stanowiska: knf.gov.pl

Zobacz również

• Cennik badań — ile kosztuje?
• Jak działa wykrywacz kłamstw?
• FAQ — najczęstsze pytania
• Rodzaje badań wariografem