Zastosowania

Wariograf w dochodzeniach w sektorze finansowym — ramy prawne

20 lutego 2026

Panorama centrum finansowego o zmierzchu

Instytucje finansowe — banki, firmy ubezpieczeniowe, TFI, domy maklerskie — mają ograniczone możliwości wykorzystywania badania wariografem w dochodzeniach wewnętrznych. Zakres dopuszczalnych działań wynika z przepisów prawa pracy, RODO oraz przepisów o obowiązkach przeciwdziałania praniu pieniędzy.

Obowiązek przeciwdziałania praniu pieniędzy

Instytucje obowiązane w rozumieniu ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (Dz.U. 2018 poz. 723 z późn. zm.) mają obowiązek wdrożenia procedur wewnętrznych, w tym:

identyfikacja i weryfikacja klienta (KYC, art. 34 i nast. ustawy AML),
bieżące monitorowanie relacji z klientem,
zgłaszanie podejrzanych transakcji do Generalnego Inspektora Informacji Finansowej (GIIF),
przeszkolenie personelu, procedury wewnętrzne zarządu, wyznaczenie osoby odpowiedzialnej (AMLCO).

Ustawa AML nie wymaga stosowania badania wariografem — ani w ramach due diligence klientów, ani w ramach weryfikacji personelu. Wzmacniane środki bezpieczeństwa (enhanced due diligence, art. 43 ustawy AML) obejmują m.in. dodatkowe czynności weryfikacyjne dotyczące klienta, ale nie wymieniają wariografu.

Dyrektywa UE 2015/849 (AMLD)

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/849 z dnia 20 maja 2015 r. w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu (Dz.U.UE.L. 2015, Nr 141, str. 73) — wraz z kolejnymi nowelizacjami — harmonizuje europejskie ramy AML. Dyrektywa nie wymienia wariografu jako wymaganego narzędzia.

Co można, a czego nie można — w sektorze finansowym

Można

Zaproponować pracownikowi dobrowolne badanie wariografem w ramach dochodzenia wewnętrznego.
Zawiadomić organy ścigania o podejrzeniu przestępstwa (art. 286, 296, 297, 299 KK).
W postępowaniu karnym — za zgodą osoby — organ procesowy może zarządzić badanie w trybie art. 199a KPK.
Przeprowadzić audyt metodami dozwolonymi: analiza logów, dokumentów, monitoring zgodny z art. 22² KP.

Nie można

Zobowiązać kandydata lub pracownika do poddania się badaniu wariografem (art. 22¹ᵃ, 22¹ᵇ KP).
Wyciągać negatywnych konsekwencji z odmowy (art. 22¹ᵃ § 2 KP).
Traktować „wdrożenia wariografu” jako elementu zgodności z AML lub rekomendacjami KNF — żaden taki wymóg nie istnieje.

Przestępstwa sektorowe

Art. 299 KK — pranie pieniędzy

Art. 299 § 1 KK. Kto środki płatnicze, instrumenty finansowe, papiery wartościowe, wartości dewizowe, prawa majątkowe lub inne mienie ruchome lub nieruchomości, pochodzące z korzyści związanych z popełnieniem czynu zabronionego, przyjmuje, posiada, używa, przekazuje lub wywozi za granicę, ukrywa, dokonuje ich transferu lub konwersji, pomaga do przenoszenia ich własności lub posiadania albo podejmuje inne czynności, które mogą udaremnić lub znacznie utrudnić stwierdzenie ich przestępnego pochodzenia lub miejsca umieszczenia, ich wykrycie, zajęcie albo orzeczenie przepadku, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Art. 296a KK — korupcja menadżerska

Art. 296a § 1 KK. Kto, pełniąc funkcję kierowniczą w jednostce organizacyjnej wykonującej działalność gospodarczą lub pozostając z nią w stosunku pracy, umowy zlecenia lub umowy o dzieło, żąda lub przyjmuje korzyść majątkową lub osobistą albo jej obietnicę, w zamian za nadużycie udzielonych mu uprawnień lub niedopełnienie ciążącego na nim obowiązku mogące wyrządzić tej jednostce szkodę majątkową albo stanowiące czyn nieuczciwej konkurencji lub niedopuszczalną czynność preferencyjną na rzecz nabywcy lub odbiorcy towaru, usługi lub świadczenia, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Źródło: ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. — Kodeks karny (Dz.U. 1997 Nr 88 poz. 553 z późn. zm.).

Generalny Inspektor Informacji Finansowej

GIIF (art. 12 i nast. ustawy AML) jest organem centralnym właściwym w sprawach przeciwdziałania praniu pieniędzy. Stanowiska i komunikaty GIIF publikowane są na stronie gov.pl/web/finanse/giif. Żaden publikowany komunikat GIIF nie wymaga wariografu.

Podsumowanie

W sektorze finansowym nie istnieje żaden obowiązek stosowania badania wariografem — ani krajowy (KNF, GIIF, Prawo bankowe, ustawa AML), ani unijny (CRR, CRD, AMLD, MiFID II).
Bank, TFI lub firma ubezpieczeniowa mogą zaproponować pracownikowi dobrowolne badanie w ramach dochodzenia wewnętrznego.
W postępowaniu karnym podstawą jest art. 199a KPK — za zgodą osoby badanej.
Przestępstwa sektorowe: art. 286, 296, 296a, 297, 299 KK.

Źródła

Ustawa z 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (Dz.U. 2018 poz. 723 z późn. zm.). ISAP
Dyrektywa (UE) 2015/849 — Dz.U.UE.L. 2015, Nr 141, str. 73.
Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. — Prawo bankowe (Dz.U. 1997 Nr 140 poz. 939 z późn. zm.).
Ustawa z 6 czerwca 1997 r. — Kodeks karny (Dz.U. 1997 Nr 88 poz. 553 z późn. zm.).
Ustawa z 6 czerwca 1997 r. — Kodeks postępowania karnego (Dz.U. 1997 Nr 89 poz. 555 z późn. zm.).
Ustawa z 26 czerwca 1974 r. — Kodeks pracy (Dz.U. 1974 Nr 24 poz. 141 z późn. zm.).
Komisja Nadzoru Finansowego: knf.gov.pl
GIIF: gov.pl/web/finanse/giif