Prawo

Raport z badania wariografem — opinia biegłego krok po kroku

17 marca 2026

Ekspert przegląda dokumenty w kancelarii

Wymagane elementy opinii — art. 200 § 2 KPK

Raport z badania wariograficznego, w ramach postępowania sądowego, ma ściśle określoną strukturę wynikającą z przepisów procesowych. W postępowaniu karnym podstawę stanowi art. 200 § 2 KPK, a jego rygorystyczne spełnienie jest warunkiem dopuszczalności opinii jako dowodu.

Art. 200 § 2 KPK. Opinia powinna zawierać:

1) imię, nazwisko, stopień i tytuł naukowy, specjalność i stanowisko zawodowe biegłego;

2) imiona i nazwiska oraz pozostałe dane innych osób, które uczestniczyły w przeprowadzeniu ekspertyzy, ze wskazaniem czynności dokonanych przez każdą z nich;

3) w wypadku opinii instytucji — pełną nazwę i siedzibę instytucji;

4) czas przeprowadzonych badań oraz datę wydania opinii;

5) sprawozdanie z przeprowadzonych czynności i spostrzeżeń oraz oparte na nich wnioski;

6) podpisy wszystkich biegłych, którzy uczestniczyli w wydaniu opinii.

Źródło: ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. — Kodeks postępowania karnego (Dz.U. 1997 Nr 89 poz. 555 z późn. zm.).

Forma opinii — ustna lub pisemna

Art. 200 § 1 KPK. W zależności od polecenia organu procesowego biegły składa opinię ustnie lub na piśmie.

W praktyce raport z badania wariografem sporządzany jest zawsze w formie pisemnej ze względu na jego techniczny charakter i potrzebę udokumentowania zapisów fizjologicznych. Biegły może być dodatkowo przesłuchany ustnie na rozprawie dla wyjaśnienia opinii (art. 201 KPK).

Struktura typowego raportu

Poza wymaganiami art. 200 § 2 KPK, rzetelna opinia biegłego wariografisty zawiera następujące części:

Część formalna

Strona tytułowa — oznaczenie sprawy (sygnatura), organ, który zlecił opinię, data wydania postanowienia.
Zakres zlecenia — pytania zadane biegłemu, sformułowane przez organ procesowy.
Dane biegłego — pełne dane identyfikacyjne, specjalność, kwalifikacje, stopnie naukowe (pkt 1 art. 200 § 2 KPK).
Dane instytucji (jeśli dotyczy) — pełna nazwa i siedziba (pkt 3).

Część opisowa

Materiał źródłowy — akta sprawy wykorzystane przez biegłego, treść zarzutu, istota sporu.
Dane osoby badanej — imię, nazwisko, data urodzenia, rola procesowa (oskarżony, świadek).
Stan zdrowia — wywiad medyczny, leki przyjmowane, choroby przewlekłe, stan psychofizyczny w dniu badania.
Informacja o zgodzie — data i forma wyrażenia zgody zgodnie z art. 199a KPK.
Warunki techniczne — model urządzenia, numer seryjny, kalibracja, pomieszczenie badawcze.

Część badawcza

Rozmowa wstępna — czas trwania, główne wątki, obserwacje dotyczące zachowania badanego.
Metodyka — nazwa zastosowanej techniki (Comparison Question Test, Concealed Information Test, Relevant/Irrelevant Test itp.).
Pytania — pełna lista pytań krytycznych, kontrolnych, pomocniczych.
Wyniki pomiarów — wykresy zapisów (kanały: oddech torakalny, oddech brzuszny, puls, ciśnienie, reakcja skórno-galwaniczna).
Analiza ilościowa — ocena punktowa poszczególnych kanałów (skale numeryczne, np. 7-point scale).
Analiza jakościowa — obserwacje biegłego dotyczące znaczących reakcji.

Część wnioskowa

Wnioski — odpowiedź na pytania organu procesowego, w ramach możliwości metody.
Ograniczenia wnioskowania — wskazanie tych obszarów, w których wyniki są nierozstrzygające.
Uzasadnienie — naukowe uzasadnienie wniosków, powołanie się na literaturę i metodykę.
Data i podpis — podpis biegłego, pieczęć (jeśli dotyczy).

Rodzaje wniosków biegłego

Wnioski opinii wariograficznej najczęściej przyjmują jedną z trzech form:

„Brak wskazań nieszczerości” (No Deception Indicated, NDI) — zapis fizjologiczny nie wykazuje reakcji typowych dla nieprawdomówności.
„Wskazania nieszczerości” (Deception Indicated, DI) — zapis wykazuje reakcje fizjologiczne typowe dla podawania nieprawdziwych informacji.
„Wynik nierozstrzygający” (Inconclusive, INC) — dane nie pozwalają na jednoznaczną kwalifikację.

Rzetelny biegły formułuje wnioski ostrożnie, z uwzględnieniem marginesu błędu metody i specyficznych okoliczności badania.

Uzupełnienie opinii — art. 201 KPK

Art. 201 KPK. Jeżeli opinia jest niepełna lub niejasna albo gdy zachodzi sprzeczność w samej opinii lub między różnymi opiniami w tej samej sprawie, można wezwać ponownie tych samych biegłych lub powołać innych.

Strona procesowa, która ma zastrzeżenia do opinii, może wnosić o jej uzupełnienie lub powołanie innego biegłego. Sąd rozstrzyga o zasadności takiego wniosku.

Przesłuchanie biegłego na rozprawie

Biegły może zostać wezwany na rozprawę w celu ustnego uzupełnienia opinii, wyjaśnienia zagadnień technicznych lub odniesienia się do pytań stron. Strona postępowania ma prawo zadawania biegłemu pytań, w tym pytań dotyczących metodyki, kwalifikacji i ograniczeń metody.

Opinia biegłego w postępowaniu cywilnym

W postępowaniu cywilnym struktura opinii jest analogiczna, ale podstawę prawną stanowi:

Art. 278 § 1 KPC. W wypadkach wymagających wiadomości specjalnych sąd po wysłuchaniu wniosków stron co do liczby biegłych i ich wyboru może wezwać jednego lub kilku biegłych w celu zasięgnięcia ich opinii.

§ 3. Sąd oznaczy, czy opinia ma być przedstawiona ustnie, czy na piśmie.

Na żądanie sądu biegły uzupełnia opinię lub składa wyjaśnienia. Zastosowanie znajduje również art. 286 KPC (możliwość powołania innego biegłego, gdy opinia pierwszego jest niewystarczająca).

Opinia prywatna — status w postępowaniu

Raport z badania wariografem zlecony przez stronę poza procesem (tzw. opinia prywatna) ma status dokumentu prywatnego w rozumieniu art. 245 KPC:

Art. 245 KPC. Dokument prywatny sporządzony w formie pisemnej albo elektronicznej stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie.

Opinia prywatna nie jest opinią biegłego w rozumieniu art. 278 KPC — sąd traktuje ją jako twierdzenie strony poparte dokumentem. Może stanowić podstawę do rozważenia powołania biegłego przez sąd, ale sama nie wystarczy do udowodnienia faktu wymagającego wiadomości specjalnych.

Odpowiedzialność biegłego za nierzetelność

Art. 233 § 4 KK. Kto, jako biegły, rzeczoznawca lub tłumacz, przedstawia fałszywą opinię, ekspertyzę lub tłumaczenie mające służyć za dowód w postępowaniu określonym w § 1 (…), podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

Biegły, który świadomie składa fałszywą opinię, ponosi surową odpowiedzialność karną. Ta odpowiedzialność jest jednym z fundamentów rzetelności opinii biegłych.

Dostęp strony do opinii

Opinia biegłego wraz z całością materiału źródłowego jest dołączana do akt sprawy. Strona (lub jej pełnomocnik) ma prawo zapoznania się z całością akt, w tym z wykresami fizjologicznymi i zapisami surowymi. Jest to gwarancja kontradyktoryjności — strona ma możliwość merytorycznej polemiki z treścią opinii.

Źródła

Ustawa z 6 czerwca 1997 r. — Kodeks postępowania karnego (Dz.U. 1997 Nr 89 poz. 555 z późn. zm.). ISAP
Ustawa z 17 listopada 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. 1964 Nr 43 poz. 296 z późn. zm.). ISAP
Ustawa z 6 czerwca 1997 r. — Kodeks karny (Dz.U. 1997 Nr 88 poz. 553 z późn. zm.). ISAP